درباره ی سریال ها

چند نکته در باب سریال های ماه مبارک رمضان

با تمام شدن ماه رمضان، سریال های مناسبتی این ماه هم رو به پایان است و با به پایان رسیدن این سریال ها آخرین نقد و نظر ها هم بر آن ها نوشته می گردد.این نوشتار هم قصد دارد نقد و نظری باشد بر این سریال ها .اگرچه به علت اینکه فرصت کافی برای پیگیری و تماشای کامل همه ی سریال ها نداشتم لاجرم به درون مایه های آن بیشتر توجه می کنم.

نکته ی اول در نفس سریال ها ی ماه رمضان است. به نظر می رسد در ماه رمضان که برنامه های دینی و اجتماعی ما هم تغییراتی می کند و منظم تر و در عین حال روحانی تر می شود، انتظار می رود فضای جامعه نیز این گونه و همراه با این برنامه ی طولانی، روحانی تر گردد.رسانه ها در این میان می توانند نقش انکار ناپذیری داشته باشند که نیازی به توضیح نیست. در سریال های تلویزیونی با این دید حداقلی ،این کار انجام گرفته است. یعنی این سریال ها فضایی کم و بیش روحانی و مذهبی ایجاد کردند و توانستند جمع کثیری – اعم از مذهبی و غیر مذهبی – را همراه با فضای ماه رمضان کنند و این فی نفسه کار خوبی است و نشان می دهد که صدا و سیما غیر از نیروی تئوریک،قدرت کار عملی هم دارد.گرچه انتقاداتی در نحوه ی این کار وارد است اما باز نمی توان از برکات نفس عمل در گذشت.

سه سریال تلویزیونی که با گستره ی سراسر کشور در این ایام پخش شد،را می توان کار هایی در زمینه های مذهبی – اجتماعی دانست که به علت قلت این کارها در تلویزیون در ایام دیگر، به نظر کار های زیبایی می رسند.این نکته را باید تاکید کنم که ما در تلویزیون نمونه هایی از این دست در ایام سال بسیار کم سراغ داریم که این خود موجب راضی شدن به این موارد و عدم توانایی برای مقایسه و در نتیجه "بهترخواهی "می گردد .این گونه سریال ها سالی یک بار در ماه مبارک پخش می گردند که با این وصف اثر مطلوبشان را نخواهند گذاشت.  

در باره ی زمان پخش هم گرچه این سریال ها ،برنامه های مساجد را تحت الشعاع خود قرار داده اند ،اما می توان گفت که این کار ها هم ماهیت تبلیغی قوی دارند و هم سرگرم کننده-در مواقع افطار- هستند.به اضافه ی این که پخش این سریال ها در ساعات میانی شب نیز از طرف دیگر موجب اخلال در برنامه های خواب پیش از سحر می گردد. با این حال  ترکیب فوق – شروع با سریال طنز یک وجب خاک و در ادامه باسریال اغماءو در ساعات میانی شب با سریال میوه ی ممنوعه- راضی کننده به نظر می رسد و غیر از این در باب برنامه های مساجد در این ماه هم باید به نکاتی را توجه کرد.

نکته ی دوم درباره ی درون مایه ی این فیلم هاست.فیلم اول گرچه سعی بر نشان دادن زندگی یک خانواده ی خیر و متوسط تهرانی و با مایه های طنز را دارد،و در این کار نیز موفق بوده و بیشترین طرفدار را داشته است،اما سبک داستان اندکی تجملاتی است،به مانند سیر دیگر سریال های تلویزیون و همچون اکثر کار هایی که "افخمی"به نوعی در آن درگیر است.قضیه یک میلیارد تومان برای خانواده ای که از 6 میلیون تومان آن اندازه خوشحال می شوند،چیز زیادی به نظر می آید و نویسنده به راحتی حتی با 50 و 30میلیون هم می توانست کار را جلو برد.این تاکید بر پول زیاد با زوم کردن بر زندگی متجملین و محوریت مبالغ بسیار زید در زندگی محرومین نکته ی قابل تاملی است. در سریال سال گذشته هم فیلم "پایین شهری"زیرزمین-افخمی-صحنه ی نمایش یک مجموعه فقیر و متوسط به پایین بود اما با محوریت چند میلیارد تومان.این نکته ی مهم را وقتی دیگر بیشتر بررسی می کنیم.

سریال اغماء هم خلاف اکثر کار های سیروس مقدم، کار جالبی از کار درآمد .و البته بستر داستان و بازیگران حرفه ای نیز تاثیرشان را گذاشتند.شیطان به همه ی اشکال جز نبی در می آید اما در بسیاری از مواقع با واسطه شدن وسایل.شیطان اغوا می کند و انسان –در اکثر مواقع-خودکار آن کار را انجام می دهد.در این حال نیازی نیست که قطعا به صورب بشری درآید و از دوست پسر تا آن لاط را شامل گردد. این کار با اینکه قادر است مخاطب را تحت تاثیر قرار دهد اما او را به سطح خیالی دیگری، بیرون از واقعیت، هم می برد. و نکته ی مهم دیگر ،تاکید بر مصور کردن و به تصویر کشیدن گرچه اقتضای فیلم است اما با مبانی ما و اندیشه ی ما در تعارض است. تصویری کردن مفاهیم از قدرت آن ها و همچنین قدرت تحلیل ذهنی می کاهد و با تقویت نیروی تخیل در فرد – و نه واقع گرایی –زمینه را برای هدایت بیرونی او فراهم می کند. در این مورد هم بیشتر صحبت می کنیم.

 درباره ی سریال میوه ی ممنوعه هم فقط یک نکته:می توان قدرت شیطان و تقوا را به بهترین وجه ممکن نشان داد ولی بدون بهره بردن از دخالت مستقیم نیروهای غیرمادی و این یعنی مطلوب. این سریال واقع گرا تر و در نتیجه بهتر از سریال های دیگر در ماه مبارک بود-اگر پایان بندی آن را ندیده بگیریم - تمام شد...یا علی